بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح77) "كتاب: "الاتجاهات الوطنية في الأدب المعاصر" (ج2)
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح77) "كتاب: "الاتجاهات الوطنية في الأدب المعاصر" (ج2)

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
September 14, 2024

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح77) "كتاب: "الاتجاهات الوطنية في الأدب المعاصر" (ج2)

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

(ح77) "كتاب: "الاتجاهات الوطنية في الأدب المعاصر" (ج2)

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا "بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام" وَمَعَ الحَلْقَةِ السَّابِعَةِ وَالسَّبعِينَ, وَعُنوَانُهَا: "الاتِّجَاهَاتُ الوَطَنِيَّةُ فِي الأدَبِ المُعَاصِرِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَتين: الرَّابِعَةِ وَالسِّتِينَ, وَالخَامِسَةِ وَالستينَ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ وَالمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ.

يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ: "أمَّا الحَضَارَةُ الإِسْلامِيَّةُ فإِنَّهَا تَقُومُ عَلَى أَسَاسٍ هُوَ النَقِيضُ مِنْ أَسَاسِ الحَضَارَةِ الغَرْبِيَّةِ، وتَصْوِيرُهَا للحَيَاةِ غَيْرُ تَصْوِيرِ الحَضَارَةِ الغَرْبِيَّةِ لَهَا، ومَفْهُوَمُ السَعَادَةِ فِيهِا يَخْتَلِفُ عَنْ مَفْهُوَمِهَا في الحَضَارَةِ الغَرْبِيَّةِ كُلَّ الاخْتِلافِ".

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: فِي هَذِهِ الحَلْقَةِ نُتَابِعُ مَعَكُمْ حَدِيثَنَا الَّذِي كُنَّا قَدْ بَدَأنَاه عَمَّا كَتَبَهُ الدُّكتُور مُحَمَّد مُحَمَّد حُسَين فِي كِتَابِهِ "الاتِّجَاهَاتُ الوَطَنِيَّةُ فِي الأدَبِ المُعَاصِرِ" فَهُوَ - رَحِمَهُ اللهُ - من المتأثرين بِفِكْرِ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ فِيمَا يَتَعَلَّقُ بِمَوضُوعُ "القَومِيَّةِ وَالوَطَنِيَّةِ", يَقُولُ المُؤَلِّفُ فِي الصَّفحَتَينِ: المِائَتَينِ وَالعِشرِينَ, وَالمِائَتَينِ وَالحَادِيَةِ وَالعِشرِينَ: فِي كِتَابِ: "إِلَى أينَ يَتَّجِهُ الإِسلامُ؟" (whither Islam) الَّذِي ظَهَرَ عَامَ 1930م. وَالَّذِي اشتَرَكَ فِي تَألِيفِهِ جَمَاعَةٌ مِنَ المُستَشرِقِينَ المُختَلِفِي الأجْنَاسِ, وَأشرَفَ عَلَى جَمْعِهِ وَتَألِيفِ بُحُوثِهِ وَالتَّقدِيمِ لَهَا وَالتَّعقِيبِ عَلَيهَا المُستَشرِقُ الإِنجلِيزِيُّ, وَأحَدُ مُستَشَارِي وَزَارَةِ الخَارِجِيَّةِ الإِنجلِيزِيَّةِ هـ.أ.ر.جِيب (Gibb .R .A .H). وَقَد كَانَ كَذَلِكَ عُضواً فِي مَجمَعِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ بِالقَاهِرَةِ, وَاعجَبُوا مَعِي لِذَلِكَ الوَضعِ الَّذِي لا نَظِيرَ لَهُ فِي العَالَمِ. "يَتَسَاءَلُ "جِيب": إِلَى أيِّ مَدىً أصبَحَ العَالَمُ الإِسلامِيُّ غَرِيباً؟ وَيُجِيبُ عَلَى ذَلِكَ بِعَرْضِ نُفُوذِ الدُّوَلِ الغَربِيَّةِ فِي العَالَمِ الإِسلامِيِّ بَلَداً بَلَدا.

فَيَقُولُ: إِنَّ تُركِيَّا قَدِ انقَلَبَتْ إِلَى بَلَدٍ غَربِيٍّ كَأعنَفِ مَا يَكُونُ الانقِلابُ. وَأمَّا فِي شِبهِ جَزِيرَةِ العَرَبِ فَإِنَّ النُّفُوذَ الغَربِيَّ لَمْ يَستَطِعْ أنْ يَضَعَ قَدَمَهُ بَعدُ. وَفِي شَمَالِ إِفرِيقيَا, بَدَأتْ حَرَكَةُ التَّغرِيبِ, وَهِيَ مَاضِيَةٌ فِي طَرِيقِهَا, وَإِنْ كَانَ أثَرُهَا أبْرَزَ فِي تُونُسَ. أمَّا فِي مِصْرَ فَهِيَ تَتَطَوَّرُ فِي هُدُوءٍ بَعِيدٍ عَنِ العُنفِ, وَلَكِنَّهَا تَتَقَدَّمُ تَقَدُّماً وَاضِحاً فِي هَذَا الطَّرِيقِ. أمَّا العِرَاقُ وَسُورِيَّا, فَهِيَ تَتَّبِعُ خُطُوَاتِ مِصْرَ, بَينَمَا تَتَّبِعُ إِيرَانُ خُطُوَاتِ تُركِيَّا, وَإِنْ كَانَتْ أكثَرَ مِنهَا اعتِدَالاً وَتَوَسُّطًا. أمَّا أفغَانِستَانَ فَقَدْ تَرَاجَعَتْ فِي هَذَا السَّبِيلَ بَعدَ تَجرِبَةِ المَلِكِ "أمَانَ اللهِ خَان" الَّتِي فَقَدَ فِيهَا عَرْشَهُ. وَيَمضِي المُؤَلِّفُ عَلَى هَذَا النَّحوِ فِي تَتَبُّعِ مَا أحْدَثَتِ الحَضَارَةُ الغَربِيَّةُ مِنْ آثَارٍ بَينَ المُسلِمِينَ فِي رُوسيَا السُّوفيتيَّةِ, وَفِي الهِندِ, وَفِي أندُونِيسيَا, وَفِي إِفرِيقَيا, وَيَخْلُصُ مِنْ ذَلِكَ إِلَى أنَّ نَجَاحَ التَّطَوُّرِ يَتَوَقَّفُ إِلَى حَدٍّ بَعِيدٍ عَلَى القَادَةِ وَالزُّعَمَاءِ فِي العَالَمِ الإِسلامِيِّ, وَعَلَى الشَّبَابِ مِنهُمْ خَاصَّةً. ثُمَّ يَقُولُ: وَمِنْ ثَمَّ نَستَطِيعُ أنْ نَقُولَ: ... حَسَبَ سَيرِ الأُمُورِ الآنَ ... إِنَّ العَالَمَ الإِسلامِيَّ سَيُصبِحُ خِلالَ فَترَةٍ قَصِيرَةٍ لا دِينِيّاً فِي كُلِّ مَظَاهِرِ حَيَاتِهِ, مَا لَمْ يَطرَأ عَلَى الأُمُورِ عَوَامِلُ لَيسَتْ فِي الحُسبَانِ, فَتُغَيِّرَ اتِّجَاهَ التَّيارِ.

يُلاحِظُ القَارِئُ ضِيقَ "جِيب" بِوُجُودِ المَعَاهِدِ الإِسلامِيَّةِ حَيثُ يَقُولُ فِي المَرجِعِ نَفسِهِ: "وَمَعَ أنَّ الوَحْدَةَ الإِسلامِيَّةَ قَدِ انتَهَتْ مِنَ النَّاحِيَةِ القَانُونِيَّةِ الرَّسْمِيَّةِ, وَمَعَ أنَّ الثَّقَافَاتِ القَومِيَّةَ قَدْ أخَذَتْ مَكَانَهَا فِي المَدَارِسِ, وَمَعَ أنَّ الفَوَارِقَ الاجتِمَاعِيَّةِ قَدْ أصبَحَتْ أكْثَرَ وُضُوحاً, وَمَعَ أنَّ الثَّقَافَةَ الدِّينِيَّةِ التَّقلِيدِيَّةِ قَدْ أصبَحَتْ مَحْصُورَةً فِي عَدَدٍ قَلِيلٍ مَحدُودٍ. مَعَ ذَلِكَ كُلِّهِ فَالمَعَاهِدُ الدِّينِيَّةُ نَفسُهَا لا تَزَالُ قَائِمَةً, وَلا يَزَالُ حُفَّاظُ القُرآنِ وَدَارِسُوهُ كَمَا كَانُوا لَمْ يَنقُصْ عَدَدُهُمْ, وَلَمْ يَضعُفْ سِحْرُ آيَاتِ القُرآنِ وَتَأثِيرُهَا عَلَى تَفكِيرِ المُسلِمِينَ. وَرُبَّمَا كَانَ تَقدِيسُ شَخصِيَّةِ مُحَمَّدٍ, وَمَا يُثِيرُ ذِكرُهُ مِنْ حَمَاسٍ فِي سَائِرِ المُسلِمِينَ عَلَى اختِلافِ طَبَقَاتِهِمْ مِنْ أهَمِّ مَلامِحِ النَّهضَةِ الإِسلامِيَّةِ الحَدِيثَةِ. يَستَولِي عَلَى الغَربِيِّينَ وَهْمٌ مُفْزِعٌ مِنْ خُطُورَةِ الكُتلَةِ الإِسلامِيَّةِ يَبدُو فِي قَولِ "جيب": إِنَّ الحَرَكَاتِ الإِسلامِيَّةَ تَتَطَوَّرُ عَادَةً بِسُرعَةٍ مُذهِلَةٍ تَدعُو إِلَى الدَّهشَةِ, فَهِيَ تَنفَجِرُ انفِجَاراً مُفَاجِئاً, قَبلَ أنْ يَتَبَيَّنَ المُرَاقِبُونَ مِنْ أمَارَاتِهَا مَا يَدعُوهُمْ إِلَى الاستِرَابَةِ مِنْ أمْرِهَا. فَالحَرَكَاتُ الإِسلامِيَّةُ لا يَنقُصُهَا إِلَّا وُجُودُ الزَّعَامَةِ, لا يَنقُصُهَا إِلا ظُهُورُ صَلاحِ الدَّينِ جَدِيدٍ.

هَذِهِ جُملَةٌ مِنَ الآرَاءِ المُستَخلَصَةِ مِنْ خِلالِ الكِتَابِ فِي مَوَاضِعَ مُتَفَرِّقَةٍ مِنهُ, لا يَحتَاجُ القَارِئُ فِيهَا إِلَى ذَكَاءٍ أوْ دَهَاءٍ لِكَي يُدرِكَ أنَّ الإِسلامَ هُوَ العُدُوُّ الألَدُّ لِلغَربِيِّينَ, وَأنَّهُ هُوَ شُغلُهُمُ الشَّاغِلُ الَّذِي تُحَاكُ الخِطَطُ, وَتُدَبَّرُ المَكَائِدُ لِحَصْرِهِ, وَلِلتَّضيِّيقِ عَلَيهِ, وَطَردِهِ مِنَ الحَيَاةِ كُلَّهَا. عَلَى أنَّ الكِتَابَ الَّذِي تَنَاوَلْنَاهُ, لَيسَ إِلَّا وَاحِداً مِنْ عَشَرَاتِ الكُتُبِ الَّتِي تَذهَبُ مَذهَبَهُ, وَتَتَّفِقُ مَعَهُ فِي مُعظَمِ الخُطُوطِ الأسَاسِيَّةِ, وَلا تَختَلِفُ إِلَّا فِي التَّفصِيلِ.

وَلْنَعُدْ بَعدَ هَذِهِ الجَولَةِ السَّرِيعَةِ إِلَى مَيدَانِ المَعرَكَةِ, لِنُقَدِّمَ ثَلاثَةً مِنْ أبطَالِهَا البَارِزِينَ, وَهُمْ: طَهَ حُسَين, وَسَلامَة مُوسَى, أكثَرُ دُعَاةِ الجَدِيدِ تَطَرُّفاً, وَمُصطَفَى صَادِق الرَّافِعِي أبرَزُ المُدَافِعِينَ عَنِ التُّرَاثِ الإِسلامِيِّ وَالعَرَبِيِّ مِنَ المُحَافِظِينَ, وَقَدِ اختَرْتُ أنْ أُقَدِّمَهُمْ مِنْ ثَلاثَةِ كُتُبٍ تُصَوِّرُ مَذَاهِبَهُمْ, وَهِيَ: "اليَومُ وَالغَدُ" لِسَلامَة مُوسَى, وَ"مُستَقبَلُ الثَّقَافَةِ فِي مِصْرَ" لِطَهَ حُسَين, وَ"المَعرَكَةُ بَينَ القَدِيمِ وَالجَدِيدِ" لِلرَّافِعِي. أمَّا كِتَابُ "اليَومُ وَالغَدُ" فَقَدِ احتَوَى عَلَى مَقَالاتٍ نُشِرَتْ خِلالَ سَنَتَي 1925م, 1926م. ثُمَّ أُضِيفَ إِلَيهَا مَقَالانِ عِندَ نَشْرِ الكِتَابِ سَنَةَ 1927م. وَهُوَ يَلتَقِي مَعَ كِتَابِ: "مُستَقبَلِ الثَّقَافَةِ فِي مِصْرَ" فِي كَثِيرٍ مِنْ وُجْهَاتِ النَّظَرِ, وَلَكِنَّ الأَوَّلَ يَعرِضُ آرَاءَهُ فِي صَرَاحَةٍ عَارِيَةٍ لا يُبَالِي مَعَهَا بِسُخْطِ النَّاسِ أو بِرِضَاهُمْ, بَلْ لَعَلَّهُ يَقصِدُ إِسخَاطَهُمْ, وَيَلْتَذُّ بِهِ. أمَّا الثَّانِي فَهُوَ يَدُورُ حَولَ أهدَافِهِ, وَيُعَبِّرُ عَنهَا فِي دَهَاءٍ, مُحَاوِلاً إِقنَاعَ النَّاسِ, وَكْسَبَ رِضَاهُمْ, سَالِكاً لِذَلِكَ أحَبَّ السُّبُلِ إِلَى نُفُوسِهِمْ, وَأقَرَبَهَا إِلَى قُلُوبِهِمْ, وَكَأنَّهُ لا يَنسَى مَا تَعَرَّضَ لَهُ حِينَ أخْرَجَ كِتَابَهُ الأوَّلَ: "فِي الشِّعْرِ الجَاهِلِيِّ". وَهَدَفُ المُؤَلِّفِ وَاضِحٌ فِي كِتَابِ: "اليَومِ وَالغَدِ" فَهُو يَقُولُ فِي مُقَدِّمَتِهِ: "كُلَّمَا ازْدَدْتُ خِبرَةً وَتَجرِبَةً وَثَقَافَةً تَوَضَّحَتْ أمَامِي أغَرَاضِي فِي الأدَبِ, كَمَا أُزَاوِلُهُ. فَهِيَ تَتَلَخَّصُ فِي أنَّهُ يَجِبُ عَلَينَا أنْ نَخرُجَ مِنْ آسِيَا, وَأنْ نَلتَحِقَ بِأُورُوبَا. فَإِنِّي كُلَّمَا زَادَتْ مَعرِفَتِي بِالشَّرقِ زَادَتْ كَرَاهِيَتِي لَهُ, وَشُعُورِي بِأنَّهُ غَرِيبٌ عَنِّي. وَكُلَّمَا زَادَتْ مَعرِفَتِي بِأُورُوبَا زَادَ حُبِّي لَهَا, وَتَعَلُّقِي بِهَا, وَزَادَ شُعُورِي بِأنَّهَا مِنِّي وَأنَا مِِنهَا. هَذَا هُوَ مَذهَبِي الَّذِي أعْمَلُ لَهُ طُولَ حَيَاتِي سِرّاً وَجَهْرَةً, فَأنَا كَافِرٌ بِالشَّرقِ, مُؤمِنٌ بِالغَربِ". فَمِصْرُ لَيسَتْ جُزءاً مِنْ آسِيَا, وَالمُؤَلِّفُ يَقصِدُ باِلخُرُوجِ مِنْ آسِيَا الخُرُوجَ مِنَ التَّفكِيرِ الآسيَوِيِّ, أوْ بِعِبَارَةٍ أُخرَى: الخُرُوجَ مِنَ الدِّينِ الَّذِي جَاءَنَا مِنْ آسِيَا وَهُوَ الإِسلامُ.

وَيَضرِبُ الكَاتِبُ فِي هَذِهِ المُقَدِّمَةِ أَمثَالاً لِهَدَفِهِ, فَهُوَ يُرِيدُ حُرِّيةَ المَرأةِ كَمَا يَفهَمُهَا الأُورُوبِيُّ .. حَتَّى نَأمَلَ يَوماً مَا فِي رُؤيَةِ قَاضِيَاتٍ وَطَبِيبَاتٍ وَطَيَّارَاتٍ وَمُعَلِّمَاتٍ وَمُدِيرَاتٍ وَوَزِيرَاتٍ وَعَامِلاتٍ .. إلخ. وَهُوَ يُرِيدُ مِنَ الأدَبِ أنْ يَكُونَ أدباً أوُروُبياً تِسعاً وَتِسعِينَ  فِي المِائَةِ, ثُم قَائِماً عَلَى المَعنَى وَالقَصدِ لا عَلَى اللَّفْظِ كَمَا كَانَ الحَالُ عِندَ العَرَبِ. ثُمَّ هُوَ يُرِيدُ أنْ تَكُونَ ثَقَافَتُنَا أُورُوبِيَّةً كَي نَغرِسَ فِي أنفُسِنَا حُبَّ الحُرِّيةِ وَالتَّفكِيرِ الجَرِيءِ, وَهُوَ يُهَاجِمُ الدِّينَ فِي المُقَدِّمَةِ, وَفِي أكثَرَ مِنْ مَوضِعٍ فِي الكِتَابِ, حَتَّى لَيُخَيَّلُ إِلَى القَارِئِ أنَّهُ لا يُبغِضُ فِي هَذِهِ الشَّرقِيَّةِ الَّتِي يُهَاجِمُهَا إِلَّا الدّينَ. فَهُو فِي كُلِّ مَثَلٍ مِنَ الأمثَالِ الَّتِي يَضرِبُهَا يَهدِمُ رُكناً مِنْ أركَانِ الأديَانِ عَامَّةً, وَالإِسلامِِ خَاصَّةً, فَهُوَ يُرِيدُ مِنَ التَّعلِيمِ أنْ يَكُونَ تَعلِيماً أُورُوبِيّاً لا سُلطَانِ لِلدِّينِ عَلَيهِ, وَلا دُخُولَ لَهُ فِيهِ, وَهُو يُرِيدُ مِنَ الحُكُومَةِ أنْ تَكُونَ دِيمُقرَاطِيَّةً بَرلَمَانِيَةً, كَمَا هِيَ فِي أُورُوبَا, وَأنْ يُعَاقَبَ كُلَّ مَنْ يُحَاوِلُ أنْ يَجعَلَهَا مِثْلَ حُكُومَةِ هَارُونِ الرَّشِيدِ أوِ المأمُونِ, أو أتُوقرَاطِيَّةً دِينِيَّةً. وَهُوَ يُرِيدُ أنْ يُبطِلَ شَرِيعَةَ الإِسلامِ فِي تَعَدُّدِ الزَّوجَاتِ, وَفِي الطَّلاقِ بِحَيثُ يُعَاقَبُ بِالسِّجْنِ كُلُّ مَنْ يَتَزَوَّجُ أكْثَرَ مِنَ امرَأةٍ, وَيُمْنَعُ الطَّلاقُ إِلَّا بِحُكْمِ مَحْكَمَةٍ, وَهُوَ يُرِيدُ أنْ يَقتَلِعَ مِنْ أدَبِنَا كُلَّ طَابَعٍ شَرقِيٍّ مِمَّا يُسَمِّيهِ آثَارَ العُبُودِيَّةِ, وَالذُّلِّ وَالتَّوَكُّلِ عَلَى الآلِهَةِ".   

Boloogh15 09 2024

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم, وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.