بلوغ المرام من نظام الإسلام (ح21)  مسألة القضاء والقدر في المذاهب الإسلامية
بلوغ المرام من نظام الإسلام (ح21)  مسألة القضاء والقدر في المذاهب الإسلامية

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
July 20, 2024

بلوغ المرام من نظام الإسلام (ح21) مسألة القضاء والقدر في المذاهب الإسلامية

بسم الله الرحمن الرحيم

بلوغ المرام من نظام الإسلام

 ( ح21 ) 

مسألة القضاء والقدر في المذاهب الإسلامية

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا "بُلُوغُ المَرَامْ مِنْ نِظَامِ الإِسلامْ" وَمَعَ الحَلْقَةِ الثَّامِنَةَ عَشْرَةَ, وَعُنوَانُهَا: "مَسألَةُ القَضَاءِ وَالقَدَرِ فِي المَذَاهِبِ الإِسلامِيَّةِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الرَّابِعَةِ عَشْرَةَ مِنْ كِتَابِ "نظَامِ الإِسلامِ" لِلعَالِمِ وَالمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ.

يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ: "قالَ تعالى فِي سُورَةِ آلِ عِمْرانَ:  ( وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا ) . وَقالَ فِي سُورَةِ الأَعْرَافِ:  ( وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ ) . وَقَالَ فِي سُورَةِ الحَدِيدِ:  ( مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ ) . وَقَالَ فِي سُورَةِ التَوبَةِ:  ( قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ) . وَقَالَ فِي سُورَةِ سَبَأ:  ( لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ) . وقالَ فِي سُورَةِ الأنْعَامِ:  ( وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) . وقالَ في سُورَةِ النِّسَاءِ:  ( وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا  ) . هَذِهِ الآيَاتُ وَمَا شَاكلَهَا مِنَ الآياتِ يَسْتَشْهِدُ بِهَا الكثيرونَ عَلَى مَسألَةِ القَضَاءِ وَالقَدَرِ اسْتِشْهَادًا يُفْهَمُ مِنْهُ أَنَّ الإِنسَانَ يُجْبَرُ عَلَى القِيَامِ بِمَا يَقُومُ بِهِ منَ أعْمَالٍ، وَأنَّ الأعمَالَ إِنَّمَا يَقُومُ بِهَا مُلْزَمًا بِإرَادَةِ اللهِ ومَشِيئَتِهِ، وأَنَّ اللهَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ الإِنسَانَ، وَخَلَقَ عَمَلَهُ، وَيُحَاوِلُونَ تَأْييدَ قَولِهِم بِقَولِهِ تَعَالَى:  ( وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ ) . كَمَا يَسْتَشْهِدُونَ بأَحَادِيثَ أُخْرَى كَقَوْلِهِ r : «نَفَثَ رُوحُ القُدُسِ في رُوْعِي، لَنْ تموتَ نَفْسٌ حتَّى تَسْتَوْفيَ رِزْقَهَا وَأَجَلَهَا ومَا قُدِّرَ لها». لَقَدْ أَخَذَتْ مَسْألةُ القَضَاءِ وَالقَدَرِ دَوْرًا هامًّا فِي المَذَاهِبِ الإسلاميَّةِ. وَكَانَ لأَهْلِ السُنَّةِ فِيهَا رَأيٌ يَتَلَخَّصُ فِي أَنَّ الإنْسَانَ لَهُ كَسْبٌ اخْتِيَارِيٌّ فِي أَفعَالِهِ فَهوَ يُحاسَبُ عَلَى هَذَا الكَسْبِ الاخْتِيَارِيِّ. ولِلْمُعْتَزِلَةِ رَأْيٌ يَتَلَخَّصُ فِي أَنَّ الإِنسَانَ هوَ الَّذي يخلقُ أفعالَهُ بِنَفسِهِ، فَهُوَ يُحَاسَبُ عَلَيهَا لأنَّهُ هُوَ الَّذي أَوْجَدَهَا، ولِلْجَبْرِيَّةِ فِيهَا رَأيٌ يَتَلَخَّصُ فِي أنَّ اللهَ تَعَالَى هُوَ الَّذِي يَخلُقُ العَبدَ وَيَخلُقُ أفعَالَهُ، وَلِذَلِكَ كَانَ العَبدُ مُجبَرًا عَلَى فِعلِهِ وَلَيسَ مُخيَّرًا, وَهُوَ كَالرِّيشَةِ فِي الفَضَاءِ تُحَرِّكُهَا الرِّياحُ حَيثُ تَشَاءُ.

Boloogh 21 07 2024

ونَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: حَقًا إِنَّ مَسألَةَ القَضَاءِ وَالقَدَرِ أخَذَتْ دَورًا هَامًا فِي المَذَاهِبِ الإِسلامِيَّةِ, وَكَذَلِكَ فِي المُنَاقَشَاتِ الدَّائِرَةَ بَينَ النَّاسِ فِي مَجَالِسِهِمُ العَامَّةِ وَالخَاصَّةِ. وَقَدْ شَهِدْتُ بَعضَهَا قَبلَ أنْ أتَعَرَّفَ إِلَى فَكْرِ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ, وَرَأيتُ النَّاسَ فِي حِيرَةٍ مِنْ أمرِهِمْ, يَخُوضُونَ مَعَ الخَائِضِينَ فِي حَدِيثِ القَضَاءِ وَالقَدَرِ, مِنهُمْ مَنْ يَرَى أنَّ الإِنسَانَ مُسَيَّرٌ فِي أعْمَالِهِ الَّتِي يَقُومُ بِهَا, وَلَيسَ بِمُخَيَّرٍ, وَمِنهُمْ مَنْ هُوَ عَلَى النَّقِيضِ مِنْ ذَلِكَ الرَّأيِ تَمَامًا يَرَى أنَّ الإِنسَانَ مُخَيَّرٌ فِي أعْمَالِهِ الَّتِي يَقُومُ بِهَا, وَلَيسَ بِمُسَيَّرٍ, وَعَرَفْتُ فِيمَا بَعدُ, بَعدَ أنْ مَنَّ اللهُ عَلَيَّ بِحَملِ الدَّعوَةِ مَعَ حِزْبِ التَّحرِيرِ, وَتَلَقَّيتُ الثَّقَافَةَ الإِسلامِيَّةَ تَلَقِّيًا فِكرِيًا فِي حَلْقَاتٍ مُرَكَّزةٍ عَلَى أيدِي أسَاتِذَةٍ أجِلاءَ, مِنهُمْ مَنْ قَضَوا نَحبَهُمْ, رَحِمَهُمُ اللهُ رَحْمَةً وَاسِعَةً, وَمِنهُمْ مَنْ يَنتَظِرُ, وَمَا بَدَّلُوا تَبدِيلاً, حَفِظَهُمُ اللهُ وَرَعَاهُمْ, وَجَزَاهُمْ عَنَّا خَيرَ الجَزَاءِ, وَثَبَّتنَا وَإِيَّاهُمْ عَلَى الحَقَّ المُبِينِ, فَأوضَحُوا لِي مَسألَةَ القَضَاءِ وَالقَدَرِ إِيضَاحًا كَامِلاً لا لَبسَ فِيهِ وَلا غُمَوضَ, وَبعدَ أنْ رَجَعْتُ بِذَاكِرَتِي إِلَى الوَرَاءِ, وَعَاوَدْتُ استِحضَارَ مَا كَانَ يَدُورُ بَينَ النَّاسِ مِنْ مُنَاقَشَاتٍ, عَرَفْتُ أنَّهُمْ كَانُوا يُصِيبُونَ مَرَّةً وَهُمْ لا يَدرُونَ, وَيُخطِئُونَ مَرَّاتٍ عَدِيدَةً, وَهُمْ يَحسَبُونَ أنَّهُمْ يُحسِنُونَ صُنعًا, وَاللهَ أسْألُ أنْ يُمَكِّنَنَا مِنْ أدَاءِ الأمَانَةِ الَّتِي كَلَّفَنَا اللهُ تَعَالَى بِحَمْلِهَا لِلأجيَالِ الحَاضِرَةِ, وَأجيَالِ المُستَقبَلِ المُشْرِقِ بِنُورِ الخِلافَةِ القَادِمَةِ قَرِيبًا بِمَشِيئَةِ اللهِ, وَأنْ يُعِينَنَا عَلَى إِيصَالِ أفكَارِ الإِسلامِ لَهُمْ كَمَا وَصَلَتنَا وَاضِحَةً جَلِيَّةً؛ لِيَحمِلُوهَا كَمَا حَمَلْنَاهَا لِلأجْيَالِ مِنْ بَعدِهِمْ إِلَى أنْ يَرِثَ اللهُ الأرضَ وَمَنْ عَلَيهَا, إِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِيرٌ وَبِالإِجَابَةِ جَدِيرٌ.

القَائِلُونَ بِأَنَّ الإِنسَانَ مُسَيَّرٌ, وَلَيسَ بِمُخَيَّرٍ, بَلْ هو مُجْبَرٌ عَلَى القِيَامِ بِمَا يَقُومُ بِهِ منَ أعمالٍ، وأنَّ الأعمالَ إِنَّما يقومُ بِها مُلْزَمًا بِإِرَادَةِ اللهِ وَمَشِيئَتِهِ، وَأَنَّ اللهَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ الإِنسَانَ، وَخَلَقَ عَمَلَهُ، يَستَشْهِدُونَ بِآيَاتِ كَرِيمَةِ مِنهَا:

  1. قَولُهُ تَعَالَى فِي سُورَةِ آلِ عِمْرانَ:  ( وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا ) .

وَقَولُهُ تَعَالَى في سورةِ الحديدِ:  ( مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ ) .

     2. وَقَولُهُ تَعَالَى في سورةِ التَوبَةِ:  ( قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ) .

   3. وَقَولُهُ تَعَالَى في سورةِ سَبَأ:  ( لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ) .

ويحاوِلون تَأْييدَ قولِهِم بقولِهِ تَعَالَى:  ( وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ ) . كما يَسْتَشْهِدُونَ بأَحاديثَ أُخرى كَقَوْلِهِ r: «نَفَثَ روحُ القُدُسِ في رَوْعِي، لَنْ تموتَ نَفْسٌ حتَّى تَسْتَوْفيَ رِزْقَهَا وَأَجَلَهَا ومَا قُدِّرَ لَهَا».

أمَّا القَائِلُونَ بِأَنَّ الإنسانَ مُخَيَّرٌ بما يقومُ بِهِ منَ أعمالٍ،, وَلَيسَ بِمُسَيَّرٍ, وأنَّ الأعمالَ إِنَّما يقومُ بِها مُخْتَارًا, وأَنَّ اللهَ لا يجبره على القيام بها يَستَشْهِدُونَ بِآيَاتِ كَرِيمَةِ مِنهَا:

  1. قَولُهُ تَعَالَى فِي سُورَةِ الكَهْفِ:  ( وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ) .
  2. وَقَولُهُ تَعَالَى في سُورَةِ فُصِّلَتْ:  ( مَّنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ ) .
  3.  وَقَولُهُ تَعَالَى في سُورَةِ الإِنسَانِ:  ( إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا ) .
  4. وَقَولُهُ تَعَالَى في سُورَةِ الإِسرَاءِ:  ( مَّنِ اهْتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ) .

لقدْ أَخذَتْ مَسْألةُ القَضَاءِ وَالقَدَرِ دَوْرًا هَامًّا فِي المَذَاهِبِ الإسلاميَّةِ, وَكَانَتْ آرَاؤُهُمْ كَالآتِي:

  1. أَهْلِ السُنَّةِ: يَرَونَ أَنَّ الإنْسَانَ لَهُ كَسْبٌ اخْتِيَارِيٌّ في أَفعالِهِ, فَهوَ يُحاسَبُ على هذا الكَسْبِ الاخْتِيَارِيِّ.
  2. الْمُعْتَزِلَةِ يَرَونَ أَنَّ الإنْسَانَ هوَ الَّذي يخلقُ أفعالَهُ بنفسِهِ، فهوَ يُحاسَبُ عليها لأنَّهُ هوَ الَّذي أَوْجَدَهَا.
  3. الْجَبْرِيَّةِ يَرَونَ أنَّ اللهَ تعالى هوَ الَّذي يخلُقُ العبدَ ويخلقُ أفعالَهُ، وَلِذَلِكَ كَانَ العَبدُ مُجبَرًا عَلَى فِعلِهِ, وليسَ مُخيَّرًا, وهوَ كالريشَةِ في الفضاءِ تُحَرِّكُهَا الرِياحُ حيثُ تشاءُ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم , وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.