بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح214) الأرض العشرية فيها الزكاة، والتي فتحت عَنوة يبقى خراجها أبد الدهر
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح214) الأرض العشرية فيها الزكاة، والتي فتحت عَنوة يبقى خراجها أبد الدهر

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
January 29, 2025

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح214) الأرض العشرية فيها الزكاة، والتي فتحت عَنوة يبقى خراجها أبد الدهر

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

 (ح214) 

الأرض العشرية فيها الزكاة، والتي فتحت عَنوة يبقى خراجها أبد الدهر

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنْعَامْ، وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ، وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ، وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ، والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ، خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ، الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ، وَالتَزَمُوا بِأحْكَامِهِ أيَّمَا التِزَامْ، فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ، وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ، وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. 

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا: "بُلُوغُ المَرَامِ مِنْ كِتَابِ نِظَامِ الِإسْلَامِ" وَمَعَ الحَلْقَةِ الرَّابِعَةَ عَشْرَةَ بَعْدَ المِائَتَينِ، وَعُنوَانُهَا: "الأرض العشرية فيها الزكاة، والتي فتحت عَنوة يبقى خراجها أبد الدهر". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الثَّالِثَةِ والعِشْرين بَعْدَ المِائَةِ مِنْ كِتَابِ "نظامُ الإسلام" لِلعَالِمِ والمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ. يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ:

المادة 133: الأَرْضُ العُشْرِيَّةُ هِيَ الَّتِي أَسْلَمَ أَهْلُهَا عَلَيهَا، وَأَرْضُ جَزِيرَةِ العَرَبِ، وَالأَرْضُ الخَرَاجيَّةُ هِيَ الَّتِي فُتِحَتْ حَرْبًا أَوْ صُلْحًا مَا عَدَا جَزِيرَةِ العَرَبِ، وَالأَرْضُ العُشْرِيَّةُ يَـمْلِكُ الأَفْرَادُ رَقَبَتَهَا وَمَنفَعَتَهَا، وَأَمَّا الأَرْضُ الخَرَاجيَّةُ فَرَقَبَتُهَا مِلْكٌ لِلدَّولَةِ، وَمَنفَعَتُهَا يَملِكُهَا الأَفرَادُ، وَيَحِقُّ لِكُلِّ فَردٍ تَبَادُلَ الأَرضِ العُشْرِيَّةِ وَمَنْفَعَةَ الأَرْضِ الخَراجيَّةِ بِالعُقُودِ الشَّرعِيَّةِ وَتُورَثُ عَنْهُمْ كَسَائِر الأَمْوَالِ.

وَنَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: يَا أُمَّةَ الإِيمَانْ، يَا أُمَّةَ القُرآنْ، يَا أُمَّةَ الإِسلَامْ، يَا أُمَّةَ التَّوحِيدْ، يَا مَنْ آمَنتُمْ بِاللهِ رَبًّا، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيًّا وَرَسُولًا، وَبِالقُرآنِ الكَرِيمِ مِنهَاجًا وَدُستُورًا، وَبِالإسلَامِ عَقِيدَةً وَنِظَامًا لِلْحَياَة، أَيُّهَا الـمُسلِمُون فِي كُلِّ مَكَانْ، فَوقَ كُلِّ أَرضٍ، وَتَحتَ كُلِّ سَمَاءْ، يَا خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَتْ لِلنَّاسِ، أَيُّهَا الـمُؤمِنُونَ الغَيُورُونَ عَلَى دِينِكُمْ وَأُمَّتِكُمْ. أعَدَّ الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ هُوَ وَإِخوَانُهُ العُلَمَاءُ فِي حِزْبِ التَّحرِيرِ دُستُورَ الدَوْلَةِ الإِسْلامِيَّةِ، وَهَا هُوَ يُوَاصِلُ عَرْضَهُ عَلَيكُمْ حَتَّى تدرُسُوهُ وَأنتمْ تَعْمَلُونَ مَعَنَا لإِقَامَتِهَا،وَهَذِهِ هِيَ تَتِمَّةُ الـمَادَّةِ الثَّالِثَةِ وَالثَّلَاثِينَ بَعْدَ الـمِائَةِ. وَإِلَيكُمْ بَيَانَ أَدِلَّةِ هَذِهِ الـمَادَّةِ مِنْ كِتَابِ مَقَدِّمَةِ الدُّستُورِ:

أولا: الأرض العشرية فيها الزكاة: وَهُوَ أَنْ تَأْخُذَ الدَّولَةُ مِنَ الزَّارِعِ لِلأَرْضِ عُشْرَ النَّاتِجِ الفِعْلِيِّ، إِنْ كَانَتِ تُسْقَى بِمَاءِ الـمَطَرِ سَقْيًا طَبِيعِيًّا، وَتَأْخُذُ نِصْفَ العُشْرَ عَنِ النَّاتِجِ الفِعْلِيِّ، إِنْ كَانَتِ الأَرضُ تُسْقَى بِالسَّاقِيَةِ، أَوْ غَيرِهَا سَقْيًا اصطِنَاعِيًّا. رَوَى مُسْلِمُ عَنْ جَابِرْ قَالَ: قَالَ عَلَيهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ: «فِيمَا سَقَتْ الأَنْهَارُ وَالْغَيْمُ الْعُشُورُ، وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّانِيَةِ نِصْفُ الْعُشْرِ». وَهَذَا العُشْرُ يُعتَبَرُ زَكَاةً، وَيُوضَعُ فِي بَيتِ الـمَالِ، وَلَا يُصْرَفُ إِلَّا لِأَحَدِ الأَصْنَافِ الثَّمَانِيَةِ، الـمَذكُورِينَ فِي آيَةِ: (إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ). (التوبة 60). أَخرَجَ الحَاكِمُ وَالبَيهَقِيُّ وَالطَّبَرَانِيُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى وَمُعَاذَ، حِينَ بَعَثَهُمَا النَّبِيُّ r إِلَى اليَمَنِ، يُعَلِّمَانِ النَّاسَ أَمْرَ دِينِهِمْ، فَقَالَ: «لاَ تَأْخُذَا الصَّدَقَةَ إِلاَّ مِنْ هَذِهِ الأَرْبَعَةِ: الشَّعِيرِ، وَالْحِنْطَةِ، وَالزَّبِيبِ، وَالتَّمْرِ».

ثانيا: وأما الأرض الخراجية، ففيها الخراج، وَهُوَ أَنْ تَأْخُذَ الدَّولَةُ مِنْ صَاحِبِ الأَرْضِ قَدْرًا مُعَيَّنًا، تُقَدِّرُهُ، وَتُـحَدِّدُهُ، بِـحَسَبِ إِنتَاجِ الأَرْضِ التَّقدِيرِيِّ عَادَةً، لَا الإِنتَاجِ الفِعْلِيِّ. وَيُقَدَّرُ عَلَى الأَرْضِ بِقَدْرِ احتِمَالِهَا، حَتَّى لَا يُظلَمَ صَاحِبُ الأَرْضِ، وَلَا بَيْتُ المَالِ. ويُحَصَّل الخَرَاجُ كُلَّ سَنَةٍ مِنْ صَاحِبِ الأَرْضِ، سَوَاءٌ أَزُرِعَتِ الأَرْضُ أَمْ لَمْ تُزْرَعْ، وَسَوَاءٌ أَخْصَبَتِ أَمْ أَجْدَبَتْ.

أَخرَجَ أَبُو يُوسُف فِي الخرَاجِ عَنْ عَمْرٍو بْنِ مَيمُون، وَحَارِثَةَ بْنِ مَضْرِب، قَالَ: «بَعَثَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ رضي الله عنه عُثْمَانَ بْنَ حَنِيفٍ عَلَى السَّوَادِ، وَأَمَرَهُ أَنْ يَمْسَحَهُ، فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ جَرِيبٍ عَامِرٍ أَوْ غَامِرٍ، مِمَّا يُعْمَلُ مِثْلُهُ، دِرهَـمًا وَقَفِيزًا». وَحَدَّثَ الحَجَّاجُ بْنُ أَرْطأَةَ عَنِ ابنِ عَوفٍ «أَنَّ عُمَرَ بْنَ الخَطَّابِ t مَسَحَ السَّوَادَ، مَا دُونَ جَبَلِ حَلْوَانَ، فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ جَريِب ٍعَامِرٍ أَو غَامِرٍ يَنَالُهُ المَاءُ بِدَلْوٍ أَوْ بِغَيرِهِ، زُرِعَ أَوْ عُطِّلَ، دِرهَـمًا وَقَفِيزًا وَاحِدًا». أَخرَجَهُ أَبُو يُوسُفَ فِي الخَراجِ.

وَجُعِلَ الخَراجُ عَلَى الأَرْضِ الخَراجيَّةِ، فَذَلِكَ لِأَنَّ الخَراجَ اسْمٌ لِلكِرَاءِ وَالغَلَّةِ، وَمِنهُ قَولُ النَّبِيِّ r: «الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ».  (أَخرَجَهُ أَحْمَدُ وَأَصْحَابُ السُّنَنِ، وَقَالَ التِّرمِذِيُّ حَسَنٌ صَحِيحٌ، وَكَذَلِكَ صَحَّحَهُ الحَاكِمُ، وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ)، وَالأَرضُ هُنَا مِلْكٌ لِبَيتِ المَالِ، فَتُعطَى لِلنَّاسِ لِلانتِفَاعِ بِـهَا، وَيُضْرَبُ عَلَيهَا قَدْرٌ مَعْلُومٌ مِنَ الـمَالِ سَنَوِيًا، فَهُوَ بِـمَنـزِلَةِ الكِرَاءِ عَلَيهَا، وَلِذَلِكَ يَرجعُ تَقدِيرُهُ لِلخَلِيفَةِ، وَلَكِنْ لَا يَزِيدُ عَمَّا تَـحْتَمِلُ الأَرْضَ. وَيُوضَعُ الخَراجُ فِي بَيتِ الـمَالِ فِي غَيرِ بَابِ الزَّكَاةِ، وَيُصْرَفُ عَلَى جَمِيعِ الوُجُوهِ الَّتِي تَرَاهَا الدَّولَةُ، كَمَا يُصْرَفُ سَائِرُ الـمَالِ.

ثالثا: الأرض التي فتحت عَنوة وضرب عليها الخراج يبقى خراجها أبد الدهر: فَإِنْ أَسْلَمَ أَهْلُهَا أَوْ بَاعُوهَا إِلَى مُسْلِمٍ لَـمْ يَسْقُطْ خراجُهَا؛ لِأَنَّ صِفَتَهَا مِنْ كَونِـهَا فُتِحَتْ عَنوَةً بَاقِيَةٌ إِلَى آخِرِ الزَّمَانِ، وَوَجَبَ عَلَيهِمْ دَفْعُ العُشْرِ مَعَ الخَراجِ؛ لِأَنَّ الخرَاجَ حَقٌّ وَجَبَ عَلَى الأَرْضِ، وَالعُشْرُ حَقٌّ وَجَبَ عَلَى نَاتِجِ أَرْضِ الـمُسْلِمِ بِالآيَاتِ وَالأَحَادِيثِ، وَلَا تَنَافِيَ بَينَ الحَقَّينِ؛ لِأَنَّهُمَا وَجَبَا بِسَبَبَينِ مُختَلِفَينِ. وَأَمَّا مَا استَدَلَّ بِهِ الأَحْنَافُ، عَلَى عَدَمِ الجَمْعِ بَينَ العُشْرِ وَالخرَاجِ، مِنْ حَدِيثٍ يَروُونَهُ عَنْ رَسُولِ الله r: (لَا يـَجْتَمِعُ عُشْرٌ وَخَراجٌ فِي أَرْضِ مُسْلِمٍ) فَإِنَّهُ لَيسَ بِـحَدِيثٍ، وَلَـمْ يُثْبِتْهُ الـحُفَّاظُ أَنَّهُ مِنْ كَلَامِ الرَّسُولِ r. وَيُبدَأُ بِأَدَاءِ الخَراجِ، فَإِنْ بَقِيَ بَعْدَ أَدَاءِ الخَراجِ، مِمَّا تَجبُ فِيهِ الزَّكَاةُ، مْنْ زُرُوعٍ وَثِمَارٍ، مَا يَبلُغُ النِّصَابَ، تُخرَجُ مِنهُ الزَّكَاةُ، وَإِنْ لَمْ يَبلُغِ النِّصَابَ، فَلَا زَكَاةَ عَلَيهِ.

 Boloogh 30 01 2025

وَهَكَذَا فَإِنَّ الـمُسْلِمَ إِذَا مَلَكَ أَرْضًا عُشْرِيَّةً، فَعَلَيهِ الزَّكَاةُ عَلَى وَجْهِهَا «العُشْرُ أَو نِصْفُ العُشْر»، وَإِذَا مَلَكَ أرْضًا خَرَاجيَّةً فَعَلَيهِ الخرَاجُ، وَكَذَلِكَ الزَّكَاةُ، أَيِ العُشْرُ أَوْ نِصْفُ العُشْرِ. 

وَأَمَّا الكَافِرُ فَإِذَا مَلَكَ أَرْضًا خرَاجيَّةً فَعَلَيهِ الخرَاجُ، وَإِذَا مَلَكَ أَرْضًا عُشْرِيَّةً فَعَلَيهِ الخرَاجُ لَا العُشْر؛ لِأَنَّ الأَرْضَ لَا يَصِحُّ أَنْ تَخْلُوَ عَنْ وَظِيفَةٍ، وَلَـمَّا كَانَ الكَافِرُ لَيسَ مِنْ أَهْلِ العُشْرِ تَعَيَّنَ الخَراجُ.

وَمَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيتَةً فِي أَرْضِ الخرَاجِ، لَـمْ يَسْبِقْ أَنْ ضُرِبَ الخرَاجُ عَلَيهَا، تُصْبِحُ أَرْضًا عُشْرِيَّةً «فِيهَا الزَّكَاةُ» إِذَا أَحْيَاهَا مُسْلِمٌ، وَتَكُونُ أَرْضًا خرَاجيَّةً «عَلَيهَا خَراجٌ» إِذَا كَانَ الَّذِي أَحْيَاهَا مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ. وَمَنْ أَحْيَا أَرضًا مَيتَةً فِي أَرْضِ الخرَاجِ، سَبَقَ أَنْ وُضِعَ عَلَيْهَا الخرَاجُ قَبْلَ أَنْ تَتَحَوَّلَ إِلَى أَرْضٍ مَيتَةٍ، فَإِنَّهَا تَكُونُ أَرْضًا خراجيَّةً، سَوَاءٌ أَكَانَ الَّذِي أَحْيَاهَا مُسْلِمًا أَمْ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ.

هَذَا إِذَا كَانَ الإِحْيَاءُ لِلزَّرعِ. وَأَمَّا إِذَا كَانَ لِلسُّكْنَى، أَوِ لِإِقَامَةِ مَصَانِعَ، أَوْ مَخَازِنَ، أَوْ حَظَائِرَ، فَإِنَّهُ لَا عُشْرَ فِيهَا وَلَا خرَاجَ، لَا فَرْقَ فِي ذَلِكَ بَينَ أَرْضِ العُشْرِ، وَأَرْضِ الخرَاجِ، فَإِنَّ الصَّحَابَةَ الَّذِينَ فَتَحُوا العِرَاقَ وَمِصْرَ قَدِ اختَطُّوا الكُوفَةَ، وَالبَصْرَةَ، وَالفُسْطَاطَ، وَنَزَلُوهَا أَيَّامَ عُمَرَ بْنِ الخَطَّابِ، وَنَزَلَ مَعَهُمْ غَيرُهُمْ، وَلَـمْ يَضْرِبْ عَلَيهِمُ الخرَاجَ، وَلَـمْ يَدْفَعُوا زَكَاةً عَنْهَا؛ لِأَنَّ الزَّكَاةَ لَا تَجبُ عَلَى الـمَسَاكِنِ واَلـمَبَانِي. وَالأَرْضُ العُشْرِيَّةُ وَالخرَاجيَّةُ يَحِقُّ تَبَادُلُـهَا، وَتُورَثُ عَنْ مَالِكِهَا؛ لِأَنَّهَا مِلْكٌ حَقِيقِيٌّ لِـمَالِكِهَا فَتَنطَبِقُ عَلَيهَا جَمِيعُ أَحْكَامِ الـمِلْكِ. وَهُوَ بِالنِّسْبَةِ لِلأَرْضِ العُشْرِيَّةِ ظَاهِرٌ، أَمَّا بِالنِّسْبَةِ لِلأَرْضِ الخرَاجيَّةِ فَإِنَّ مِلْكِيَّتَهَا كَمِلْكِيَّةِ الأَرْضِ العُشْرِيَّةِ سَوَاءٌ بِسَوَاءٍ مِنْ حَيثُ الـمِلْكِيَّةُ، وَلَا فَرْقَ بَينَهُمَا إِلَّا فِي أَمْرَينِ اثنَينِ فَحَسْب: أَحَدِهِمَا بِالنِّسْبَةِ لِعَينِ مَا يـُمْلَكُ، وَالثَّانِي بِالنِّسْبَةِ لِـمَا يجِبُ عَلَى الأَرْضِ. أَمَّا بِالنِّسْبَةِ لِعَينِ مَا يُـمْلَكُ، فَإِنَّ مَالِكَ الأَرْضِ العُشْرِيَّةِ يَـمْلِكُ رَقَبَتَهَا وَمَنْفَعَتَهَا، وَمَالِكُ الأَرْضِ الخرَاجيَّةِ يـَمْلِكُ مَنفَعَتَهَا فَقَط، وَلَا يَـمْلِكُ رَقَبَتَهَا.

وَيَتَرَتَّبُ عَلَى هَذَا أَنَّ مَالِكَ الأَرْضِ العُشْرِيَّةِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوقِفَ أَرضَهُ الَّتِي يَملِكُهَا فَإِنَّهُ يَستَطِيعُ ذَلِكَ فِي أَيِّ وَقْتٍ يَشَاءُ، لِأَنَّهُ يَـمْلِكُ عَينَهَا أَيْ رَقَبَتَهَا. وَأَمَّا مَالِكُ الأَرْضِ الخرَاجيَّةِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوقِفَ أرْضَهُ الَّتِي يَـمْلِكُهَا فَإِنَّهُ لَا يَستَطِيعُ ذَلِكَ، لِأَنَّ الوَقْفَ يُشْتَرَطُ فِيهِ أَنْ يَكُونَ الوَاقِفُ مَالِكًا لِعَينِ مَا يَقِفُهُ، وَمَالِكُ الأَرْضِ الخرَاجيَّةِ لَا يَـمْلِكُ عَينَ الأَرْضِ أَيْ رَقَبَتَهَا، وَإِنـَّمَا يَـمْلِكُ مَنْفَعَتَهَا، لِأَنَّ رَقَبَتَهَا مِلْكٌ لِبَيتِ الـمَالِ.

وَأَمَّا بِالنِّسْبَةِ لِـمَا يَـجبُ عَلَيهِ فِي الأَرْضِ، فَإِنَّ الأَرْضَ العُشْرِيَّةَ يَـجبُ فِيهَا العُشْرُ أَو نِصْفُ العُشْرِ، أَيْ تَـجبُ فِيهَا الزَّكَاةَ عَلَى عَينِ الخَارجِ إِذَا بَلَغَ نِصَابًا. وَأَمَّا الأَرضُ الخرَاجيَّةَ فَيَجبُ فِيهَا الخَراجُ، أَيِ الـمِقْدَارُ الَّذِي تُعَيِّنُهُ الدَّولَةُ سَنَوِيًّا عَلَيهَا، سَوَاءٌ أَزُرِعَتْ أَمْ لَـمْ تُزْرَعْ، أَنْبَتَتْ أَمْ لَـمْ تُنْبِتْ، أَخْصَبَتْ أَمْ أَجْدَبَتْ. هَذَانِ الأَمْرَانِ فَحَسْبُ هُمَا اللَّذَانِ يَفْتَرِقُ فِيهِمَا حُكْمُ الأَرْضِ الخرَاجيَّةِ عَنِ الأَرضِ العُشْرِيَّةِ، وَمَا عَدَاهُمَا لَا يُوجَدُ أَيُّ فَرْقٍ بَينَهُمَا، فَإِنَّ أَحْكَامَهُمَا وَاحِدَةٌ هِيَ أَحْكَامُ مِلْكِيَّةِ الـمَالِ، وَلِهَذَا يَحِقُّ تَبَادُلُ الأَرْضِ عُشْرِيَّةً كَانَتْ أَو خرَاجيَّةً بِجَمِيعِ أَنْوَاعِ التَّصَرُّفَاتِ الشَّرعِيَّةِ مِنْ عُقُودٍ وَغَيرِهَا، وَتُورَثُ عَنْ مَالِكِهَا كَسَائِرِ الأَمْوَالِ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة، وَلِلحَدِيثِ بَقِيَّةٌ، مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً، نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ، سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام، وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا، وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه، وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ الرَّاشِدَةِ الثَّانِيَةِ عَلَىْ مِنْهَاْجِ النُّبُوَّةِ في القَريبِ العَاجِلِ، وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها، إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم، وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" - پنځلسمه برخه

د کتاب په اړه غورونه: "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

پنځلسمه برخه

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على إمام المتقين، وسيد المرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، او موږ له دوی سره شامل کړه، او زموږ په ډله کې مو راټول کړه ستا په رحمت ای تر ټولو رحم کوونکیه.

ګرانو اورېدونکو، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته، له دې وروسته: په دې برخه کې موږ د "د اسلامي نفسیاتو له عناصرو څخه" کتاب په اړه خپلو غورونو ته دوام ورکوو. او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي نفسیاتو ته په پام سره، وایو او له الله څخه توفیق غواړو:

ای مسلمانانو:

په تېره برخه کې مو وویل: د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي، لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي، او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او په دې برخه کې اضافه کوو او وایو: د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي، د ابوهریره د حدیث له مخې چې بخاري په الادب المفرد کې راوړی، او ابویعلی په خپل مسند کې، او نسایي په الکنی کې، او ابن عبدالبر په التمهید کې، او عراقي وویل: سند یې ښه دی، او ابن حجر په تلخیص الحبیر کې وویل: سند یې حسن دی، ویې ویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "ډالۍ ورکړئ ترڅو مینه وکړئ".

د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي د عایشې د حدیث له مخې چې په بخاري کې راغلی، هغې وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ډالۍ منله او په بدل کې یې انعام ورکاوه".

او د ابن عمر حدیث چې احمد، ابوداود او نسایي روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په الله قسم درکړي، نو هغه ته پناه ورکړئ، او څوک چې له تاسو څخه د الله په خاطر څه وغواړي، نو هغه ته ورکړئ، او چا چې له تاسو څخه پناه وغوښته، نو هغه ته پناه ورکړئ، او چا چې تاسو ته احسان وکړ، نو هغه ته بدله ورکړئ، او که تاسو ونه مومئ، نو د هغه لپاره دعا وکړئ ترڅو پوه شئ چې تاسو هغه ته بدله ورکړې ده".

او دا د وروڼو ترمنځ دی، او د حاکمانو ته د رعیت د ډالیو سره هیڅ تړاو نلري، دا رشوت په څیر حرام دي، او د انعام ورکولو څخه دا دی چې ووایی: جزاک الله خیرا.

ترمذي د اسامه بن زید رضي الله عنهما څخه روایت کړی او ویلي یې دي چې حسن صحیح دی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو نیک کار وکړ او هغه چا ته یې وویل چې هغه یې کړی دی: "جزاک الله خیرا" نو په ثناء کې یې ښه وکړ". او ثناء شکر دی، یعنې انعام ورکول، په ځانګړې توګه د هغه چا لخوا چې بل څه نه لري، لکه څنګه چې ابن حبان په خپل صحیح کې د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، هغه وویل: ما د نبی صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "چا چې یو نیک کار وکړ او د ثناء پرته یې بل څه ونه موندل، نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په باطل سره ځان ښکلی کړ نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او ترمذي په حسن سند سره د جابر بن عبدالله څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "چا چې یو څه ورکړل او هغه یې وموندل نو هغه دې بدله ورکړي، او که یې ونه موندل نو هغه دې ثناء ووايي، نو چا چې ثناء وویل نو هغه شکر ادا کړ، او چا چې پټ کړ نو هغه یې کفر وکړ، او چا چې په هغه څه سره ځان ښکلی کړ چې نه وي ورکړل شوی نو هغه د دروغو جامې اغوستونکی دی". او د ورکړې کفر یعنې پټول او پټول دي.

او په صحیح سند سره ابوداود او نسایي د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "مهاجرینو وویل ای د خدای رسوله، انصار ټوله جزا واخیستله، موږ داسې خلک ندي لیدلي چې په ډیرو کې د دوی په څیر ښه مصرف کونکي وي، او نه هم په لږ کې د دوی په څیر ښه مرسته کونکي وي، او دوی زموږ لپاره بار کم کړ، هغه وویل: ایا تاسو په دې سره د دوی ثناء نه کوئ او د دوی لپاره دعا نه کوئ؟ دوی وویل: هو، هغه وویل: نو دا په دې سره برابر دی".

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې په لږ څه باندې هم د ډیرو په څیر شکر ادا کړي، او د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي، لکه څنګه چې عبدالله بن احمد په زوائد کې په حسن سند سره د نعمان بن بشیر څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې په لږ څه باندې شکر ادا نکړي نو په ډیرو باندې به هم شکر ادا نکړي، او څوک چې د خلکو څخه شکر ادا نکړي نو د خدای څخه به هم شکر ادا نکړي، او د خدای د نعمت په اړه خبرې کول شکر دی، او د هغه پرېښودل کفر دی، او جماعت رحمت دی، او تفرقه عذاب دی".

او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي، لکه څنګه چې بخاري د ابوموسی څخه روایت کړی، هغه وویل: "رسول الله صلی الله علیه وسلم ناست و چې یو سړی راغی او سوال یې وکړ، یا یې د یوې اړتیا غوښتنه وکړه، هغه زموږ په لور مخ کړ او ویې ویل شفاعت وکړئ ترڅو تاسو ته اجر ورکړل شي او الله دې د خپل نبی په ژبه هغه څه فیصله کړي چې وغواړي".

او لکه څنګه چې مسلم د ابن عمر څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت کړی، هغه وویل: "څوک چې د خپل مسلمان ورور لپاره د یو واکمن سره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره وسیله وي، هغه ته به د قیامت په ورځ د پل صراط په تېرېدو کې مرسته وشي، په هغه ورځ چې پښې ښویږي".

د مسلمان لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، لکه څنګه چې ترمذي روایت کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن دی د ابوالدرداء څخه د نبی صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی، هغه وویل: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه دفاع وکړي، الله به د قیامت په ورځ د هغه له مخ څخه اور لرې کړي". او د ابوالدرداء دا حدیث احمد روایت کړی او ویلي یې دي چې سند یې حسن دی، او همداسې هیثمي هم ویلي دي.

او هغه څه چې اسحاق بن راهویه د اسماء بنت یزید څخه روایت کړي، هغې وویل: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې هغه فرمایي: "څوک چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي، نو دا د الله په غاړه ده چې هغه د اور څخه ازاد کړي".

او القضاعي په مسند الشهاب کې د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "څوک چې د خپل ورور سره په غیاب کې مرسته وکړي، الله به ورسره په دنیا او اخرت کې مرسته وکړي". او القضاعي دا حدیث د عمران بن حصین څخه هم په دې زیاتوالي سره روایت کړی دی: "او هغه د مرستې کولو توان لري". او لکه څنګه چې ابوداود او بخاري په الادب المفرد کې روایت کړی، او الزین عراقي وویل: سند یې حسن دی د ابوهریره څخه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "مؤمن د مؤمن هنداره ده، او مؤمن د مؤمن ورور دی، له هر ځای څخه چې ورسره مخامخ شي، هغه د هغه له ضایع کېدو څخه ساتي او له شا څخه یې ساتنه کوي".

ای مسلمانانو:

تاسو په دې برخه کې او په تېره برخه کې د نبوي احادیثو له لارې پوه شوئ چې د هغه چا لپاره سنت دي چې د الله په خاطر له یوه ورور سره مینه لري، هغه ته خبر ورکړي او هغه ته د خپلې مینې په اړه ووایي. او د مسلمان لپاره دا هم سنت دي چې د خپل ورور لپاره په غیاب کې دعا وکړي. لکه څنګه چې د هغه لپاره سنت دي چې له خپل ورور څخه د هغه لپاره د دعا غوښتنه وکړي. او د هغه لپاره سنت دي چې هغه ته لیدنه وکړي او له هغه سره کښیني او له هغه سره اړیکه ونیسي او د هغه سره د الله په لار کې مرسته وکړي وروسته له دې چې هغه ورسره مینه وکړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې له خپل ورور سره د هغه څه سره مخ شي چې هغه یې خوښوي ترڅو هغه خوشحاله کړي. او د مسلمان لپاره مستحب ده چې خپل ورور ته ډالۍ ورکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د هغه ډالۍ ومني او په بدل کې یې انعام ورکړي.

او د مسلمان لپاره دا ښایسته ده چې د هغو خلکو څخه شکر ادا کړي چې هغه ته نیکي وړاندې کوي. او له سنتو څخه دا دي چې د خپل ورور لپاره د یوې ګټې یا د ستونزې د اسانولو لپاره شفاعت وکړي. او د هغه لپاره دا هم مستحب ده چې د خپل ورور د ناموس څخه په غیاب کې دفاع وکړي. ایا موږ به دې شرعي احکامو او د اسلام ټولو احکامو ته ژمن نه وو، ترڅو د خپل رب په څېر شو چې هغه یې خوښوي او راضي کیږي، ترڅو هغه څه چې په موږ کې دي بدل کړي، او زموږ حالات سم کړي، او د دنیا او اخرت په نیکیو بریالي شو؟!

ګرانو اورېدونکو: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اورېدونکو:

په دې برخه کې په همدې اندازه بسنه کوو، ترڅو په راتلونکو برخو کې خپل غورونه بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، موږ تاسو د الله په پناه او ساتنه او امن کې پرېږدو. ستاسو د ښه اورېدلو څخه مننه کوو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

اې مسلمانانو! پوه شئ - 15 برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

15 برخه

دا چې د خلافت د دولت له مرستندویه دستګاه څخه وزیران دي، هغه وزیران چې خلیفه یې له ځان سره ټاکي، ترڅو د خلافت په بار کې مرسته وکړي او د هغې مسؤلیتونه په غاړه واخلي، د خلافت د بارونو زیاتوالی، په ځانګړې توګه هرکله چې د خلافت دولت لوی او پراخ شي، خلیفه یوازې د هغې په وړلو ستړی کیږي نو هغه چا ته اړتیا لري چې د هغې په وړلو کې ورسره مرسته وکړي ترڅو خپل مسؤلیتونه په غاړه واخلي، مګر د هغوی وزیران بې له قید او شرطه نومول روا نه دي ترڅو په اسلام کې د وزیر مفهوم چې د مرسته کوونکي په معنی دی د اوسنیو وضعي نظامونو د وزیر له مفهوم سره ګډ نه شي چې په ډیموکراټیک، پانګوال، سیکولر یا نورو نظامونو ولاړ دي کوم چې موږ په اوسني وخت کې وینو.