بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح3) معنى النهضة
بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح3) معنى النهضة

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا أحْكَامَهُ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ. ...

0:00 0:00
Speed:
July 02, 2024

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام (ح3) معنى النهضة

بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام

(ح3)

معنى النهضة

الحَمْدُ للهِ ذِي الطَّولِ وَالإِنعَامْ, وَالفَضْلِ وَالإِكرَامْ, وَالرُّكْنِ الَّذِي لا يُضَامْ, وَالعِزَّةِ الَّتِي لا تُرَامْ, والصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ خَيرِ الأنَامِ, خَاتَمِ الرُّسُلِ العِظَامْ, وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَأتبَاعِهِ الكِرَامْ, الَّذِينَ طَبَّقُوا نِظَامَ الإِسلامْ, وَالتَزَمُوا أحْكَامَهُ أيَّمَا التِزَامْ, فَاجْعَلْنَا اللَّهُمَّ مَعَهُمْ, وَاحشُرْنا فِي زُمرَتِهِمْ, وثَبِّتنَا إِلَى أنْ نَلقَاكَ يَومَ تَزِلُّ الأقدَامُ يَومَ الزِّحَامْ.  

Bologh03 04 2024 1

أيها المؤمنون:

السَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ: نُتَابِعُ مَعَكُمْ سِلْسِلَةَ حَلْقَاتِ كِتَابِنا "بلوغ المرام من كتاب نظام الإسلام" وَمَعَ الحَلْقَةِ الثَّالِثَةِ, وَعُنوَانُهَا: "مَعْنَى النَّهْضَةِ". نَتَأمَّلُ فِيهَا مَا جَاءَ فِي الصَّفحَةِ الرَّابِعَةِ مِنْ كِتَابِ "نظَامُ الإِسلامِ" لِلعَالِمِ وَالمُفَكِّرِ السِّيَاسِيِّ الشَّيخِ تَقِيِّ الدِّينِ النَّبهَانِيِّ.

يَقُولُ رَحِمَهُ اللهُ: "يَنهَضُ الإِنسَانُ بِمَا عِندَهُ مِنْ فِكرٍ عَنِ الحَيَاةِ وَالكَونِ وَالإِنسَانِ، وَعَن عَلاقَتِهَا جَمِيعِهَا بِمَا قَبْلَ الحَيَاةِ الدُّنيَا وَمَا بَعدَهَا. فَكَانَ لا بُدَّ مِنْ تَغيِيرِ فِكْرِ الإِنسَانِ الحَاضِرِ تَغْيِيراً أسَاسِياً شَامِلاً، وَإِيجَادِ فِكْرٍ آخَرَ لَهُ حَتَّى يَنهَضَ، لأَنَّ الفِكْرَ هُوَ الَّذِي يُوجِدُ المَفَاهِيمَ عَنِ الأشيَاءِ، وَيُرَكِّزُ هَذِهِ المَفَاهِيمَ. وَالإِنسَانُ يُكَيِّفُ سُلُوكَهُ ِفي الحَيَاةِ بِحَسَبِ مَفَاهِيمِهِ عَنْهَا، فَمَفَاهِيمُ الإِنسَانِ عَنْ شْخْصٍ يُحِبُّهُ تُكيِّفُ سُلُوكَهُ نَحْوَهُ، عَلَى النَّقِيضِ مِنْ سُلُوكِهِ مَعَ شَخْصٍ يُبغِضُهُ وَعِندَهُ مَفَاهِيمُ البُغْضِ عَنْهُ، وَعَلَى خِلافِ سُلُوكِهِ مَعَ شَخْصٍ لا يَعْرِفُهُ وَلا يُوجَدُ لَدَيْهِ أيُّ مَفهُومٍ عَنْهُ، فَالسُّلُوكُ الإِنسَانيُّ مَربُوطٌ بِمَفَاهِيمِ الإِنسَانِ، وَعِنْدَ إِرَادَتِنَا أَنْ نُغَيِّرَ سُلُوكَ الإِنسَانِ المُنخَفِضِ وَنَجْعَلَهُ سُلُوكاً رَاقِياً لا بُدَّ مِنْ أَنْ نُغَيِّرَ مَفهُومَهُ أَوَّلاً: (إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ)".

ونَقُولُ رَاجِينَ مِنَ اللهِ عَفْوَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَرِضْوَانَهُ وَجَنَّتَهُ: المَعنَى اللُّغَوِيُّ لِكَلِمَةِ "نَهضَة" أنَّهَا اسمٌ, وَجَمْعُهُ: نَهَضَاتٌ (بِفَتْحِ الهَاءِ) وَنَهْضَاتٌ (بِتَسكِينِها). وَالنَّهْضَةُ اسْمُ مَرَّةٍ مِنَ الفِعْلِ "نَهَضَ". وَالنَّهْضَة: الطَّاقةُ والقُوَّةُ. وَالنَّهْضَةُ: الوَثْبةُ فِي سَبِيلِ التَّقَدُّمِ الاجتِمَاعِيِّ أَو غَيرِهِ. نَقُولُ: فُلانٌ كَثِيرُ النَهَضَاتِ: أي كَثِيرُ الحَرَكَةِ.

وَنَقُولُ: كَانَ مْنْ فُلانٍ نَهضَةٌ إِلَى الخَيرِ: أيْ حَرَكَةٌ وَهِمَّةٌ. وَبَاعِثُ النَّهْضَةِ: هُوَ أوَّلُ الدُّعَاةِ إِلَيهَا، وَعَصْرُ النَّهضَةِ: أي عَصْرُ التَّجدِيدِ. وَالنَّهْضَةُ: هِيَ الاِنْبِعَاثُ، وَالاِرْتِفَاعُ، وَالتَّجَدُّدُ، وَالتَّقَدُّمُ بَعْدَ التَّأَخُّرِ وَالاِنْحِطَاطِ. وَنَهَضَ فَلانٌ مِنْ نَومِهِ أو مِنْ فِرَاشِهِ: أيْ قَامَ.  

Bologh03 04 2024 2

أمَّا النَّهضَةُ اصطِلاحاً؛ فَهِيَ الارتِقاء الفِكْرِيَّ بِالسُّلُوكِ الإِنسَانِي, وَالارتِفَاعَ بِهِ عَنْ مُستَوَى الحَيوَانِ في غَرَائِزِهِ البَهِيمِيَّةِ, فَهَمُّ كُلِّ الحَيوَانَاتِ كَالكِلابِ وَالْحَمِيرِ أكْلَةٌ تَأكُلُهَا, وَشَرْبَةُ مَاءٍ تَشرَبُهَا, وَشَهْوَةٌ غَرَائِزِيَّةٌ تَشتَهِيهَا ثُمَّ تُشبِعُهَا, وَمَأوىً آمِنٌ تَأوِي إِلَيهِ, فَهِيَ تَأكُلُ وَتَشْرَبُ وَتَنَامُ وَتَتَكَاثَرُ, فَإِذَا تَحَقَّقَ لَهَا كُلُّ ذَلِكَ فَعَلَى الدُّنيَا العَفَاءُ!!

أمَّا الإِنسَانُ فَقَد شَرَّفَهُ اللهُ تَعَالَى, وَمَيَّزَهُ عَنْ سَائِرِ مَخلُوقَاتِهِ بِالعَقْلِ, وَالبَيَانِ, وَالعِلْمِ, وَالعِبَادَةِ: فَوَهَبَهُ عَقلاً مُفَكِّراً, قَالَ تَعَالَى: (أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُ‌وا فِي أَنفُسِهِم مَّا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْ‌ضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى). (الروم 8) وَأعطَاهُ القُدرَةَ عَلَى بَيَانِ مَا يُفَكِّرُ بِهِ, قَالَ تَعَالَى: (الرَّ‌حْمَـٰنُ.عَلَّمَ الْقُرْ‌آنَ.خَلَقَ الْإِنسَانَ.عَلَّمَهُ الْبَيَانَ). (الرحمن 1-4) وَعَلَّمَهُ مَا لَمْ يَعْلَمُ, قَالَ تَعَالَى: (عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ). (العلق 5) وَشَرَّفَهُ بِأنْ خَلَقَهُ لِعِبَادَتِهِ, قَالَ تَعَالَى: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ). (الذاريات 56) وَلَكِنَّ السُّؤَالَ الَّذِي يَحتَاجُ إِلَى بَيَانٍ هُوَ بِمَ يَنهَضُ الإِنسَانَ؟ لَقَد تَعَدَّدَتِ وَتَشعَّبَتِ الآرَاءُ فِي بَيَانِ طَرِيقِ النَّهضَةِ, فَذَكَرُوا أُمُوراً لَمْ يَصِلُوا فِيهَا إِلَى الطَّرِيقِ المُوصِلَةِ إِلَى النَّهضَةِ الحَقِيقِيَّةِ الصَّحِيحَةِ. فَمِنْ قَائِلٍ: يَنهَضُ الإِنسَانُ بِالأخْلاقِ, وَقَد ذَكَرَ ذَلِكَ بِشِعْرِهِ أمِيرُ الشُّعَرَاءِ أحْمَد شَوقِي حَيثُ قَالَ:

صَلاحُ أمْرِكَ  لِلأخْـلاقِ مَرجِعُهُ                 فَقَوِّمِ النَّفْسَ  بِالأخْـلاقِ تَستَقِمِ

وَالنَّفْسُ مِنْ خَيرِهَا فِي خَيرِ عَافِيَةٍ                 وَالنَّفْسُ مِنْ شَرِّهَا فِي مَرتَعٍ وَخِمِ

هَذَا مَا قَالَهُ شَوقِي عَلَى صَعِيدِ صَلاحِ الأفرَادِ, أمَّا عَلَى صَعِيدِ صَلاحِ الأُمَمِ فَقَالَ:

إنَّمَا الأُمَمُ الأخْـلاقُ مَا بَقِيَتْ                    فَإِنْ همُو ذَهَبَتْ أخْلاقُهُمْ ذَهَبُوا

وَإِذَا أُصِيبَ القَومُ فِي أخْلاقِهِمْ                     فَأقِـم عَلَيهِمْ مَأتَماً وَعَويِـلا

وَقَد أخَذَ بَعضُ قَادَةِ الحَرَكَاتِ الإِسلامِيَّةِ بِقَولِ أحْمَد شَوقِي هَذَا, فَأسَّسُوا جَمْعِيَّاتٍ خَيرِيَّةً مُهِمَّتُهَا النُّهُوضُ بِالأمَّةِ عَنْ طَرِيقِ الدَّعوَةُ إِلَى التَّمَسُّكِ بِالأخْلاقِ الفَاضِلَةِ, وَقَد أيَّدُوا مَا قَامُوا بِهِ بِبَعضِ نُصُوصِ القُرآنِ مِنْ مِثلِ قَولِهِ تَعَالَى: (وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ). (القمر 4) وَبِبَعضِ نُصُوصِ السُّنةِ النَّبوِيَّةِ مِنْ مِثلِ قَولِهِ r: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الأخْلاقِ». وَهُنَاكَ مِنْ قَادَةِ الحَرَكَاتِ مَنْ رَأى أنَّ النَّهضَةَ إِنَّمَا تَتِمُّ بِالرُّجُوعِ إِلَى الإِسلامِ, وَدِرَاسَةِ عِلْم الحَدِيثِ لِتَميِيزِ الصَّحِيحِ مِنَ الضَّعِيفِ, وَرَفَعُوا شِعَارَاتٍ عَامَّةٍ مُبهمَةٍ غَيرِ وَاضِحَةٍ, وَغَيرِ مُحَدَّدَةٍ مِنْ مِثْلِ: "الإِسلامُ هُوَ الحَلُّ" وَمِنهُمْ مَنْ دَعَا إِلَى حَمْلِ الدَّعوَةِ إِلَى الإِسلامِ بِشَكْلٍ مَفتُوحٍ يَقُولُونَ: "إِنَّ نَجَاحَنَا وَفَلاحَنَا بِاتِّبَاعِ أوَامِرِ اللهِ وَعَلَى طَرِيقِ رَسُولِ اللهِ, وَإِذَا سَألتَهُ عَنْ أوَامِرِ اللهِ فَإِنَّهُ يَنتَقِي مِنْهَا الأوَامِرَ المُتَعَلِّقَةَ بِالأحوَالِ الشَّخصِيَّةِ التي تَهُمُّ الفَردَ, وَإِذَا سَألتَهُ عَنْ طَرِيقِ رَسُولِ اللهِ أجَابَكَ بِكَلامٍ عَامٍّ غَيرِ مُحَدَّدٍ, يَقُولُ لَكَ: إِنَّنَا نَدعُوكَ لِسَمَاعِ كَلامِ الدِّينِ وَالإِيمَانِ. وَمِنْ قَائِلٍ: يَنهَضُ الإِنسَانَ بِسُلُوكِهِ سَبِيلَ الفُنُونِ, وَصَاحِبُ هَذَا الرَّأيِ هُوَ الشَّاعِرُ مَعرُوفٌ الرُّصَافِيُّ فَهُوَ يَقُولُ:

إِنْ رُمْتَ عَيشاً نَاعِماً وَرَقِيقَا                  فَاسلُكْ إِلَيهِ مِنَ الفُنُونِ طَريقَـا

وَاجْعَلْ حَيَاتَـكَ غَضَّةً بِالشَّعْرِ                  وَالتَّمثِيلِ وَالتَّصوِيـرِ  وَالمُوسِيقَا

تِلْكَ الفُنُونُ المُشتَهَـاةُ هِيَ الَّتِي                  غُصْنُ الحَيَاةِ بِهَا يَكُونُ وَرِيقَـا

وَهِيَ الَّتِي تَجلُو النُّفُوسَ فَتمتَلِي                  مِنهَا الوُجُوهُ تَلألُـؤاً وَبَرِيقَـا

وَمِنهُمْ مَنْ قَالَ: "إِنَّ الشُّعُوبَ لا تَرقَى إِلاَّ بِالرِّيَاضَةِ" وَصَاحِبُ هَذَا الرَّأيِ هُوَ الشَّاعِرُ عَلِي الجُندِيّ حَيثُ قَالَ مُتَحَدِّثاً عَنِ الرِّيَاضَةِ:

هَيهَاتَ أنْ تَرقَى  الشُّعُوبُ بِدُونِهَا               وَهِيَ السَّبِيـلُ  إِلَى  عُلُـوِّ الشَّانِ

فَحَيَاتُنَـا بَحْـرٌ خِضَـمٌّ زَاخِـرٌ               خَاضَ القَـوِيُّ  غِمَـارَهُ بِأمَـانِ

إِنْ صَحَّتِ الأجْسَامُ أطْلَعَتِ النُّهَى                ثَمَـرَ المَعَارِفِ  يَانعـاً لِلجَـانِي

مَا العَقلُ إِلاَّ فِي السَّلِيمِ فَمَنْ يَكُنْ                ذَا عِلَّـةٍ لَـم يَحْـظَ بِالعِرفَـانِ

وَمِنهُمْ مَنْ يَرَى أنَّ النُّهُوضَ يَتَحَقَّقُ بِالقُوَّةِ والثَّورَةِ المُسَلَّحَةِ, فَقَامُوا بِإنشَاءِ وَتَأسِيسِ المُنَظَّمَاتِ الفِدَائِيَّةِ وَالجَمَاعَاتِ المُسَلَّحَةِ وَصَاحِبُ هَذَا الرَّأيِ الشَّاعِرُ العِرَاقِي مُحَمَّد مَهدِي الجَوَاهِرِي الَّذِي قَالَ:    

بِالمَدفَـعِ استَشهِـدِي إِنْ كُنتِ نَاطِقَـةً     أو رُمْتِ أنْ تُسمِعِي مَنْ يَشتَكِي الصَّمَمَا

سَلِي الحَوَادِثَ وَالتَّارِيـخَ  هَـلْ عَرَفَـا     حَقـّاً وَرأيـاً بِغَـيرِ القُـوَّةِ احتُرِمَـا

لا تَطلُبِي مِـنْ يَـد الجَبَّـار مَرْحَمَـةً      ضَعِـي عَلَى هَامَـةٍ جَبَّـارَةٍ قَدَمَــا

وَمِنهُمْ مَنْ يَرَى أنَّ النُّهُوضَ يَتَحَقَّقُ بِإِقَامَةِ رَوَابِطَ تَربِطُ بَينَ الإِنسَانِ وَالإِنسَانِ, فَقَامُوا بِتَأسِيسِ الأحزَابِ الوَطَنِيَّةِ وَالقَومِيَّةِ. وَهَكَذَا تَعَدَّدَتْ وَتَشعَّبَتِ الآرَاءُ فِي بَيَانِ طَرِيقِ النَّهضَةِ, فَمِنْ قَائِلٍ: "يَنهَضُ الإِنسَانُ بِالأخْلاقِ", وَمِنْ قَائِلٍ: "يَنهَضُ الإِنسَانَ بِسُلُوكِهِ سَبِيلَ الفُنُونِ", وَمِنهُمْ مَنْ قَالَ: "إِنَّ الشُّعُوبَ لا تَرقَى إِلّا بِالرِّيَاضَةِ", وَلَكِنَّهُمْ جَمِيعاً ذَكَرُوا أمُوراً فَرعِيَّةً لا عَلاقَةَ لَهَا بِالنَّهضَةِ, ولَمْ يُرْجِعُوا المَسألَةَ إِلَى أصلِهَا أو أسَاسِهَا لِيَصِلُوا إِلَى الطَّرِيقِ المُوصِلَةِ إِلَى النَّهضَةِ الحَقِيقِيَّةِ الصَّحِيحَةِ, الَّتِي تَوَصَّلَ إِلَيهَا الشَّيخُ تَقِيُّ الدِّينِ النَّبهَانِيُّ مِنْ خِلالِ العُلُومِ الشَّرعِيَّةِ الَّتِي تَلَقَّاهَا فِي الأزْهَرِ الشَّرِيفِ, وَمِنْ خِلالِ دِرَاسَاتِهِ العَمِيقَةِ المُستَفِيضَةِ وَالمُستَنِيرَةِ, ألا وَهِيَ الفِكْرُ الأسَاسِيُّ الشَّامِلُ الَّذِي يُبنَى عَلَيهِ كُلُّ فِكْرٍ, وَيَنبَثِقُ عَنهُ نِظَامٌ يُعَالِجُ جَمِيعَ مَشَاكِلِ الإِنسَانِ, أيِ الفِكْرُ المَبدَئِيُّ المُستَنِدُ إِلَى عَقِيدَةٍ. حَيثُ قَالَ فِي مُستَهَلِّ كِتَابِهِ: "نِظَامُ الإِسلامِ":"يَنهَضُ الإِنسَانُ بِمَا عِندَهُ مِنْ فِكرٍ عَنِ الحَيَاةِ وَالكَونِ وَالإِنسَانِ، وَعَن عَلاقَتِهَا جَمِيعِهَا بِمَا قَبْلَ الحَيَاةِ الدُّنيَا وَمَا بَعدَهَا".

حَقًّا إِنَّ هَذِهِ هِيَ النَّهضَةُ الحَقِيقِيَّةُ الصَّحِيحَةُ بِمَا عِندَ الإِنسَانِ مِنْ فِكْرٍ عَنْ الكَونُ وَالإِنسَانُ وَالحَيَاةُ. هَذِهِ الثَّلاثَةُ الأسَاسِيَّةُ تَندَرِجُ تَحْتَهَا كُلُّ الأشيَاءِ الفَرعِيَّةِ المُدرَكَةِ المَحْسُوسَةِ الَّتِي يَنطَلِقُ مِنهَا مَنْ يُفَكِّرُ بِالنُّهُوضِ؛ كَي يَصِلَ فِي النِّهَايَةِ إِلَى القَاعِدَةِ الفِكرِيَّةِ الَّتِي يُبنَى عَلَيهَا كُلُّ فَكْرٍ, أي إِلَى المَبدَأ الَّذِي هُوَ العَقِيدَةُ العَقلِيَّةُ الَّتِي يَنبَثِقُ عَنهَا نِظَامٌ يُعَالِجُ جَمِيعَ مَشَاكِلِ الإِنسَانِ حِينَ يَسِيرُ فِي طَرِيقِ النُّهُوضِ.

أيها المؤمنون:

نَكتَفي بِهذا القَدْرِ في هَذِه الحَلْقة, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, سَائِلِينَ الْمَولَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَن يُعزَّنا بِالإسلام, وَأنْ يُعزَّ الإسلام بِنَا, وَأن يُكرِمَنا بِنَصرِه, وَأن يُقِرَّ أعيُننَا بِقيَامِ دَولَةِ الخِلافَةِ في القَريبِ العَاجِلِ, وَأَن يَجعَلَنا مِن جُنُودِهَا وَشُهُودِهَا وَشُهَدَائِها, إنهُ وَليُّ ذلكَ وَالقَادِرُ عَلَيهِ. نَشكُرُكُم , وَالسَّلامُ عَليكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَركَاتُه.

More from null

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی" - قسمت پانزدهم

تأملاتی در کتاب: "از مؤلفه‌های روانشناسی اسلامی"

تهیه کننده: استاد محمد احمد النادی

قسمت پانزدهم

الحمدلله رب العالمین، و الصلاة و السلام علی امام المتقین، و سید المرسلین، مبعوث رحمت للعالمین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین، و اجعلنا معهم، و احشرنا فی زمرتهم برحمتک یا ارحم الراحمین.

شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، و بعد: در این قسمت، تأملات خود را در کتاب: "از مؤلفه های روانشناسی اسلامی" ادامه می دهیم. و به منظور ساختن شخصیت اسلامی، با توجه به ذهنیت اسلامی و روانشناسی اسلامی، می گوییم و از خدا توفیق می طلبیم:

ای مسلمانان:

در قسمت گذشته گفتیم: برای مسلمان نیز سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند، همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند، و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و در این قسمت اضافه می کنیم و می گوییم: برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد، به دلیل حدیث ابوهریره که بخاری در الأدب المفرد و ابویعلی در مسندش و نسائی در الکنی و ابن عبدالبر در التمهید آورده اند، و عراقی گفته است: سند آن خوب است، و ابن حجر در تلخیص الحبیر گفته است: سند آن حسن است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "به همدیگر هدیه دهید تا یکدیگر را دوست داشته باشید".

و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد، به دلیل حدیث عایشه نزد بخاری که گفت: "رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هدیه را می پذیرفت و در مقابل آن پاداش می داد".

و حدیث ابن عمر نزد احمد و ابوداود و نسائی، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به خدا پناه برد، به او پناه دهید، و هر کس از شما به نام خدا چیزی خواست، به او بدهید، و هر کس از خدا طلب پناهندگی کرد، به او پناه دهید، و هر کس به شما احسانی کرد، به او پاداش دهید، و اگر نیافتید، برای او دعا کنید تا بدانید که به او پاداش داده اید".

و این بین برادران است، و هیچ ارتباطی با هدایای رعیت به حاکمان ندارد، زیرا آنها مانند رشوه حرام هستند، و از پاداش دادن این است که بگوید: خدا به تو جزای خیر دهد.

ترمذی از اسامه بن زید رضی الله عنهما روایت کرده و گفته است حسن صحیح است، گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس به او احسانی شود و به کننده آن بگوید: "خدا به تو جزای خیر دهد" به درستی که در ستایش مبالغه کرده است". و ستایش شکر است، یعنی پاداش دادن، به ویژه از کسی که غیر از آن چیزی نمی یابد، به دلیل آنچه ابن حبان در صحیح خود از جابر بن عبدالله روایت کرده است، گفت: شنیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس نیکی کند و جز ستایش برای او خیری نیابد، پس او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به باطل زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و با سند حسن نزد ترمذی از جابر بن عبدالله روایت شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس عطایی کند و چیزی بیابد، باید آن را جبران کند، و اگر نیابد، باید او را ستایش کند، پس هر کس او را ستایش کند، او را شکر کرده است، و هر کس آن را پنهان کند، کفر ورزیده است، و هر کس به چیزی که به او داده نشده است زینت کند، مانند کسی است که دو لباس دروغ پوشیده است". و کفر ورزیدن به عطاء یعنی پنهان کردن و پوشاندن آن.

و با سند صحیح ابوداود و نسائی از انس روایت کرده اند که گفت: "مهاجرین گفتند ای رسول خدا، انصار همه پاداش را بردند، ما قومی را ندیدیم که بهتر از آنها در دادن چیزهای زیاد بذل و بخشش کنند، و نه بهتر از آنها در همدردی در چیزهای کم، و آنها مخارج ما را کفایت کردند، فرمود: آیا شما آنها را به خاطر آن ستایش نمی کنید و برای آنها دعا نمی کنید؟ گفتند: آری، فرمود: پس آن در مقابل آن است".

و شایسته است که مسلمان کم را مانند زیاد شکر کند، و از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند، به دلیل آنچه عبدالله بن احمد در زوائد خود با سند حسن از نعمان بن بشیر روایت کرده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس کم را شکر نکند، زیاد را شکر نکرده است، و هر کس از مردم تشکر نکند، خدا را شکر نکرده است، و سخن گفتن از نعمت خدا شکر است، و ترک آن کفر است، و جماعت رحمت است، و تفرقه عذاب است".

و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند، به دلیل آنچه بخاری از ابوموسی روایت کرده است، گفت: "پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که مردی آمد و سؤال کرد، یا نیازمندی حاجتی را طلب کرد، رو به ما کرد و فرمود: شفاعت کنید تا پاداش داده شوید و خداوند بر زبان پیامبرش آنچه را که می خواهد جاری کند".

و به دلیل آنچه مسلم از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: "هر کس برای برادر مسلمانش به صاحب قدرتی برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری واسطه شود، در روزی که قدم ها می لغزند، برای عبور از صراط یاری می شود".

و همچنین برای مسلمان مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، به دلیل آنچه ترمذی روایت کرده و گفته است این حدیث حسن است از ابودرداء از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، خداوند در روز قیامت آتش را از صورتش دور می کند". و حدیث ابودرداء را احمد آورده و گفته است سندش حسن است، و هیثمی نیز همین را گفته است.

و آنچه اسحاق بن راهویه از اسماء بنت یزید روایت کرده است که گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: "هر کس در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند، بر خدا حق است که او را از آتش آزاد کند".

و قضاعی در مسند الشهاب از انس آورده است، که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "هر کس در غیاب برادرش را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری می کند". و قضاعی همچنین از عمران بن حصین با این اضافه آورده است: "و او توانایی یاری کردن او را دارد". و به دلیل آنچه ابوداود و بخاری در الأدب المفرد آورده اند، و زین عراقی گفته است: سندش حسن است از ابوهریره که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "مؤمن آینه مؤمن است، و مؤمن برادر مؤمن است، از هر کجا که او را ملاقات کند، زیان او را از او دفع می کند و از پشت سر از او محافظت می کند".

ای مسلمانان:

از طریق احادیث نبوی شریفی که در این قسمت و قسمت قبل وارد شده است، دانستید که برای کسی که برادری را در راه خدا دوست دارد، سنت است که او را از دوست داشتن خود آگاه کند و به او اطلاع دهد. و همچنین برای مسلمان سنت است که برای برادرش در غیابش دعا کند. همانطور که برایش سنت است که از برادرش بخواهد که برایش دعا کند. و برای او سنت است که پس از دوست داشتن او، از او دیدار کند و با او بنشیند و با او پیوند برقرار کند و در راه خدا با او بذل و بخشش کند. و برای مسلمان مستحب است که با آنچه دوست دارد با برادرش ملاقات کند تا او را با این کار خوشحال کند. و برای مسلمان مستحب است که به برادرش هدیه دهد. و همچنین مستحب است که هدیه او را بپذیرد، و در مقابل آن پاداش دهد.

و شایسته است که مسلمان از مردمی که به او خیری می رسانند تشکر کند. و از سنت است که برای برادرش برای منفعت خیر یا آسان کردن دشواری شفاعت کند. و همچنین برای او مستحب است که در غیاب از آبروی برادرش دفاع کند. پس آیا به این احکام شرعی و سایر احکام اسلام پایبند باشیم؛ تا همانگونه باشیم که پروردگارمان دوست دارد و از آن راضی می شود، تا آنچه را که در ماست تغییر دهد، و احوال ما را اصلاح کند، و به خیر دنیا و آخرت دست یابیم؟!

شنوندگان گرامی: شنوندگان رادیو دفتر اطلاع رسانی حزب التحریر:

در این قسمت به این مقدار بسنده می کنیم، به این امید که تأملات خود را در قسمت های آینده ان شاء الله تعالی تکمیل کنیم، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم. از حسن توجه شما سپاسگزاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

بدانید ای مسلمانان! - قسمت 15

بدانید ای مسلمانان!

قسمت 15

اینکه از دستگاههای دولت خلافت، یاری دهندگان هستند، و آنها وزیرانی هستند که خلیفه آنها را با خود منصوب می کند، تا در تحمل بارهای خلافت و انجام مسئولیت های آن به او کمک کنند، زیرا فراوانی بارهای خلافت، به ویژه هر چه دولت خلافت بزرگتر و گسترده تر شود، خلیفه به تنهایی از حمل آن ناتوان می شود و نیاز به کسی دارد که در حمل آن برای انجام مسئولیت هایش به او کمک کند، اما درست نیست که آنها را بدون قید و شرط وزیر بنامیم تا معنای وزیر در اسلام که به معنای معاون است، با معنای وزیر در نظام های عرفی کنونی بر اساس دموکراسی سرمایه داری سکولار یا سایر نظام هایی که در عصر حاضر شاهد آن هستیم، اشتباه نشود.